Linux Distributivləri: Ubuntu, Debian, Fedora və Digərləri
Protechunity redaksiyası Yenilənib: 9 dəq oxu

Mündəricat · 9 bölmə
- 01Linux distributivi nədir?
- 02Linux distributivləri necə işləyir?
- 03Ən məşhur Linux distributivləri
- 04Linux distributivlərinin əsas fərqləri
- 05Ubuntu, Debian və Fedora arasında hansı fərqlər var?
- 06Linux distributivi necə seçilir?
- 07Linux distributivlərinin üstünlükləri
- 08Linux distributivlərinin çatışmazlıqları
- 09Linux distributivləri serverlərdə nə üçün istifadə olunur?
Linux distributivləri Linux nüvəsi, sistem alətləri, proqramlar və paket idarəetmə vasitələrini bir araya gətirən əməliyyat sistemi toplusudur. Ubuntu, Debian, Fedora, Linux Mint, Arch Linux və openSUSE ən çox tanınan Linux distributivləri arasındadır. Hər distributiv fərqli istifadə məqsədləri, yeniləmə siyasəti, proqram təminatı və idarəetmə imkanları ilə seçilir.
Linux distributivləri masaüstü kompüterlərdə, noutbuklarda, serverlərdə, bulud infrastrukturunda və müxtəlif ağıllı cihazlarda istifadə olunur. Bəzi distributivlər yeni başlayanlar üçün sadə interfeys və rahat quraşdırma təqdim edir, digərləri isə sistem üzərində daha geniş nəzarət istəyən təcrübəli istifadəçilər üçün nəzərdə tutulur.
Linux seçərkən yalnız populyarlığa deyil, kompüterin texniki imkanlarına, istifadə məqsədinə, proqram uyğunluğuna və təhlükəsizlik yeniləmələrinə də diqqət yetirmək lazımdır.
Linux distributivi nədir?
Linux distributivi Linux nüvəsi və onun ətrafında qurulmuş proqram komponentlərindən ibarət əməliyyat sistemidir. Linux nüvəsi kompüterin prosessoru, yaddaşı, diskləri və digər avadanlıqları ilə proqramlar arasında əlaqəni təmin edir. Distributiv isə nüvəni sistem kitabxanaları, istifadəçi interfeysi, proqramlar və idarəetmə vasitələri ilə birləşdirir.
Linux distributivlərinin əksəriyyəti açıq mənbəli proqram təminatından istifadə edir. Bu, istifadəçilərə və təşkilatlara proqram kodunu araşdırmaq, dəyişdirmək və lisenziyanın şərtlərinə uyğun yaymaq imkanı verir.
Məsələn, Ubuntu və Debian eyni Linux nüvəsindən istifadə edə bilər, lakin onların standart proqramları, paket versiyaları, quraşdırma vasitələri və yeniləmə siyasətləri fərqlənir. Buna görə də bütün Linux distributivləri eyni görünmür və eyni şəkildə idarə edilmir.
Linux distributivləri əsasən üç məqsəd üzrə seçilir:
- Masaüstü istifadə: İnternet, ofis proqramları, multimedia, təhsil və gündəlik işlər.
- Server infrastrukturu: Veb-saytlar, verilənlər bazaları, fayl serverləri və bulud xidmətləri.
- Xüsusi texniki tapşırıqlar: Proqramlaşdırma, kibertəhlükəsizlik, sistem inzibatçılığı və resursları məhdud cihazlar.
Linux distributivləri necə işləyir?
Linux distributivi kompüterin işə düşməsi zamanı nüvəni yükləyir, avadanlıqları işə hazırlayır və sistem xidmətlərini başladır. Daha sonra qrafik interfeys və ya komanda sətri vasitəsilə istifadəçi proqramlarla işləyə bilir.
Distributivin əsas komponentləri bunlardır:
- Linux nüvəsi (Kernel): Prosessor, yaddaş, disk və qurğuların idarə olunmasını təmin edir.
- Sistem kitabxanaları: Proqramların əməliyyat sistemi funksiyalarından istifadə etməsinə imkan verir.
- Paket meneceri: Proqramların quraşdırılmasını, yenilənməsini və silinməsini idarə edir.
- İstifadəçi interfeysi: Qrafik mühit və ya terminal vasitəsilə sistemlə işləməyə imkan yaradır.
- Sistem xidmətləri: Şəbəkə, giriş, jurnal qeydləri və digər əməliyyatları idarə edir.
Məsələn, Ubuntu-da proqramları APT paket meneceri vasitəsilə quraşdırmaq mümkündür. Fedora isə DNF paket menecerindən istifadə edir. Bu fərq proqramların idarə olunması və sistemin yenilənməsi prosesinə təsir göstərir.
Ən məşhur Linux distributivləri
Linux dünyasında yüzlərlə distributiv və onların müxtəlif versiyaları mövcuddur. Aşağıdakı distributivlər həm fərdi istifadəçilər, həm də İT mütəxəssisləri arasında geniş tanınır.
<box gap={4}> <row align=start gap={3}> <AsyncImage query="Ubuntu Linux desktop default GNOME purple orange wallpaper screenshot" aspectRatio="4:3" width="124px" /> <box flex="1" gap={1}> <title size="md">1. Ubuntu</title> Ən uyğun olduğu sahələr: Masaüstü kompüterlər, proqramlaşdırma və serverlər.
Ubuntu istifadəsi nisbətən asan olan, geniş proqram dəstəyi və böyük istifadəçi icması ilə seçilən distributivdir. Debian əsasında hazırlanır və müntəzəm buraxılışlarla yenilənir. LTS versiyaları uzunmüddətli dəstək tələb edən sistemlər üçün əlverişlidir.
Yeni başlayanlar üçün Linux-a keçidi asanlaşdıran seçimlərdən biridir.
</box>
</row> <divider color="subtle" /> <row align=start gap={3}> <AsyncImage query="Debian Linux GNOME desktop default wallpaper screenshot" aspectRatio="4:3" width="124px" /> <box flex="1" gap={1}> <title size="md">2. Debian</title> Ən uyğun olduğu sahələr: Serverlər, stabil sistemlər və ümumi istifadə.
Debian sabitlik və geniş proqram repozitoriyası ilə tanınır. Proqram versiyalarının daha ehtiyatlı seçilməsi sistemin etibarlılığına üstünlük verən istifadəçilər üçün faydalıdır. Bununla belə, stabil buraxılışlarda bəzi proqramların versiyaları daha yeni distributivlərlə müqayisədə köhnə ola bilər.
Ubuntu da daxil olmaqla bir çox layihə Debian ekosistemindən faydalanır.
</box>
</row> <divider color="subtle" /> <row align=start gap={3}> <AsyncImage query="Fedora Workstation GNOME desktop default wallpaper screenshot" aspectRatio="4:3" width="124px" /> <box flex="1" gap={1}> <title size="md">3. Fedora</title> Ən uyğun olduğu sahələr: Proqramlaşdırma, yeni texnologiyalar və işçi kompüterlər.
Fedora müasir proqram versiyalarını və Linux texnologiyalarındakı yenilikləri nisbətən tez təqdim edir. Fedora Workstation masaüstü istifadəçiləri, Fedora Server isə server mühitləri üçün nəzərdə tutulub.
Red Hat Enterprise Linux ilə texnologiya və ekosistem baxımından əlaqəlidir, lakin Fedora özü ayrıca layihədir və onun buraxılış dövrü fərqlidir.
</box>
</row> <divider color="subtle" /> <row align=start gap={3}> <AsyncImage query="Linux Mint Cinnamon desktop screenshot green wallpaper start menu" aspectRatio="4:3" width="124px" /> <box flex="1" gap={1}> <title size="md">4. Linux Mint</title> Ən uyğun olduğu sahələr: Linux-a yeni başlayanlar və gündəlik kompüter istifadəsi.
Linux Mint ənənəvi masaüstü görünüşünə üstünlük verən istifadəçilər üçün rahat interfeys təqdim edir. Proqram quraşdırılması, fayllarla işləmək və gündəlik tapşırıqları yerinə yetirmək nisbətən sadədir.
Əsas buraxılışları Ubuntu bazasına əsaslanır. Ayrı LMDE buraxılışı isə Debian əsasında hazırlanır.
</box>
</row> <divider color="subtle" /> <row align=start gap={3}> <AsyncImage query="Arch Linux KDE Plasma desktop screenshot" aspectRatio="4:3" width="124px" /> <box flex="1" gap={1}> <title size="md">5. Arch Linux</title> Ən uyğun olduğu sahələr: Təcrübəli Linux istifadəçiləri və sistem üzərində geniş nəzarət istəyənlər.
Arch Linux istifadəçiyə sistemi öz ehtiyaclarına uyğun qurmaq imkanı verir. Rolling release modeli ilə proqram yeniləmələri davamlı şəkildə təqdim olunur.
Quraşdırma və ilkin sazlama Ubuntu və Linux Mint ilə müqayisədə daha çox texniki bilik tələb edə bilər.
</box>
</row> <divider color="subtle" /> <row align=start gap={3}> <AsyncImage query="openSUSE Leap KDE Plasma Linux desktop screenshot" aspectRatio="4:3" width="124px" /> <box flex="1" gap={1}> <title size="md">6. openSUSE</title> Ən uyğun olduğu sahələr: Sistem inzibatçılığı, proqramlaşdırma və texniki iş mühitləri.
openSUSE müxtəlif istifadə məqsədlərinə uyğun buraxılışlar təqdim edir. Leap daha proqnozlaşdırılan buraxılış modelinə, Tumbleweed isə davamlı yenilənən rolling release modelinə əsaslanır.
YaST kimi idarəetmə vasitələri sistem sazlamalarını asanlaşdırmağa kömək edir.
</box>
</row> <divider color="subtle" /> <row align=start gap={3}> <AsyncImage query="Rocky Linux GNOME desktop screenshot" aspectRatio="4:3" width="124px" /> <box flex="1" gap={1}> <title size="md">7. Rocky Linux</title> Ən uyğun olduğu sahələr: Müəssisə serverləri və uzunmüddətli infrastruktur.
Rocky Linux Red Hat Enterprise Linux ilə uyğunluq məqsədi daşıyan, icma tərəfindən idarə olunan müəssisə yönümlü distributivdir. Serverlərdə, virtual maşınlarda və bulud infrastrukturunda istifadə oluna bilər.
Stabil sistem mühiti və müəssisə proqramları ilə uyğunluq vacib olduqda nəzərdən keçirilə bilər.
</box>
</row> <divider color="subtle" /> <row align=start gap={3}> <AsyncImage query="Kali Linux Xfce desktop default dragon wallpaper screenshot" aspectRatio="4:3" width="124px" /> <box flex="1" gap={1}> <title size="md">8. Kali Linux</title> Ən uyğun olduğu sahələr: Kibertəhlükəsizlik, penetrasiya testləri və rəqəmsal ekspertiza.
Kali Linux təhlükəsizlik yoxlamaları üçün çoxsaylı alətlər təqdim edir. O, ümumi masaüstü istifadəsindən daha çox, təhlükəsizlik mütəxəssisləri və təlim məqsədləri üçün nəzərdə tutulub.
Alətlər yalnız icazə verilmiş sistemlərdə və qanuni təhlükəsizlik yoxlamaları çərçivəsində istifadə edilməlidir.
</box>
</row></box>
Linux distributivlərinin əsas fərqləri
Distributivlər arasındakı fərqlər yalnız görünüşlə məhdudlaşmır. Paket meneceri, proqram versiyaları, dəstək müddəti, yeniləmə siyasəti və standart təhlükəsizlik parametrləri də seçimə təsir edir.
| Distributiv | Paket idarəetməsi | Əsas xüsusiyyət |
|---|---|---|
| Ubuntu | APT, DEB paketləri | Rahat istifadə və LTS buraxılışları |
| Debian | APT, DEB paketləri | Sabitlik və geniş proqram seçimi |
| Fedora | DNF, RPM paketləri | Müasir texnologiyalar |
| Linux Mint | APT, DEB paketləri | Yeni başlayanlar üçün rahat masaüstü |
| Arch Linux | Pacman | Fərdiləşdirmə və rolling release |
| openSUSE | Zypper, RPM paketləri | YaST idarəetməsi və fərqli buraxılış modelləri |
| Rocky Linux | DNF, RPM paketləri | Müəssisə serverləri üçün uyğunluq |
| Kali Linux | APT, DEB paketləri | Təhlükəsizlik testləri üçün alətlər |
Paket meneceri proqramların quraşdırılmasını və yenilənməsini idarə edir. DEB və RPM isə Linux distributivlərində istifadə olunan paket formatlarıdır. Eyni proqramın müxtəlif distributivlərdə quraşdırılması və sazlanması fərqli addımlar tələb edə bilər.
Ubuntu, Debian və Fedora arasında hansı fərqlər var?
Ubuntu, Debian və Fedora bir çox istifadəçi üçün əsas seçimlərdir, lakin onların məqsədləri və yeniləmə yanaşmaları eyni deyil.
Ubuntu rahat quraşdırma, geniş sənədləşdirmə və proqram uyğunluğu ilə seçilir. Masaüstü istifadəçiləri və server idarəçiliyinə yeni başlayanlar üçün əlverişli seçim ola bilər. LTS buraxılışları uzunmüddətli dəstək tələb edən mühitlərdə geniş istifadə olunur.
Debian sabitliyə və yoxlanılmış proqram versiyalarına üstünlük verir. Serverlərdə uzun müddət dəyişmədən işləməli olan sistemlər üçün uyğun ola bilər. Daha yeni proqram versiyalarına ehtiyac olduqda əlavə mənbələrin və ya başqa buraxılışın seçilməsi lazım gələ bilər.
Fedora yeni proqramları və texnologiyaları daha tez təqdim etməyə meyillidir. Bu, proqramçılar və Linux-un müasir imkanlarından istifadə etmək istəyənlər üçün üstünlükdür. Digər tərəfdən, buraxılışların yenilənmə dövrü Debian Stable və Ubuntu LTS ilə müqayisədə daha sıxdır.
Ən yaxşı seçim universal deyil. Gündəlik istifadə üçün Ubuntu və Linux Mint, sabit server mühiti üçün Debian və uyğun müəssisə distributivləri, yeni texnologiyaları sınamaq üçün isə Fedora uyğun namizədlərdir.
Linux distributivi necə seçilir?
Linux seçərkən ilk addım kompüterin hansı məqsədlə istifadə ediləcəyini müəyyənləşdirməkdir. Masaüstü kompüter üçün rahat interfeys və proqram uyğunluğu önəmlidirsə, server üçün sabitlik, təhlükəsizlik yeniləmələri və uzaqdan idarəetmə imkanları daha vacib ola bilər.
Seçim zamanı aşağıdakı meyarları nəzərə almaq faydalıdır:
- İstifadə təcrübəsi: Yeni başlayanlar Ubuntu və Linux Mint ilə başlaya bilərlər. Arch Linux daha çox texniki bilik tələb edir.
- Kompüterin resursları: RAM, prosessor və disk imkanları distributivin və masaüstü mühitin seçiminə təsir göstərir. Yüngül masaüstü mühitləri köhnə kompüterlərdə faydalı ola bilər.
- Proqram uyğunluğu: İstifadə olunan proqramların seçilmiş distributivdə dəstəkləndiyini yoxlamaq lazımdır.
- Təhlükəsizlik və dəstək: Təhlükəsizlik yeniləmələrinin müddəti, buraxılış siyasəti və rəsmi sənədləşdirmə nəzərə alınmalıdır.
- İstifadə məqsədi: Proqramlaşdırma, server idarəçiliyi, gündəlik işlər və təhlükəsizlik testləri fərqli distributivlər tələb edə bilər.
Linux-u kompüterə tam quraşdırmazdan əvvəl onu virtual maşında və ya canlı USB mühitində sınamaq mümkündür. Bu üsul əsas əməliyyat sistemini dəyişmədən distributivin interfeysini, avadanlıq uyğunluğunu və iş sürətini qiymətləndirməyə kömək edir.
Linux distributivlərinin üstünlükləri
Linux distributivlərinin geniş istifadə olunmasının bir neçə səbəbi var.
Açıq mənbə: Bir çox distributiv istifadəçilərə proqram təminatının kodunu araşdırmaq və lisenziyanın şərtlərinə uyğun dəyişiklik etmək imkanı verir.
Çeviklik: İstifadəçi masaüstü mühitini, proqramları və sistem komponentlərini öz ehtiyaclarına uyğun seçə bilər.
Təhlükəsizlik imkanları: İstifadəçi icazələri, proqram repozitoriyaları, təhlükəsizlik yeniləmələri və digər mexanizmlər sistemin qorunmasına kömək edir. Bununla belə, təhlükəsizlik distributivin adı ilə avtomatik təmin olunmur, düzgün sazlama və müntəzəm yeniləmə də vacibdir.
Serverlərdə geniş tətbiq: Linux distributivləri veb-serverlərdə, bulud platformalarında, konteynerlərdə və müxtəlif müəssisə sistemlərində geniş istifadə edilir.
Müxtəlif avadanlıqlara uyğunluq: Müxtəlif distributivlər və yüngül masaüstü mühitlər köhnə və yeni kompüterlər üçün uyğun seçimlər təqdim edə bilər. Konkret avadanlıq dəstəyini əvvəlcədən yoxlamaq lazımdır.
Linux distributivlərinin çatışmazlıqları
Linux bir çox üstünlüyə malik olsa da, bəzi istifadəçilər üçün çətinliklər yarada bilər.
Proqram uyğunluğu: Bəzi kommersiya proqramları və oyunlar Linux üçün rəsmi versiya təqdim etmir. Alternativ proqramlar və uyğunluq qatları mövcud olsa da, bütün tətbiqlərin eyni səviyyədə işləyəcəyinə zəmanət yoxdur.
Öyrənmə ehtiyacı: Terminal əmrləri, fayl icazələri və paket idarəetməsi yeni başlayanlar üçün əvvəlcə mürəkkəb görünə bilər.
Avadanlıq dəstəyi: Bəzi printerlər, Wi-Fi adapterləri və digər qurğular üçün əlavə sürücü və sazlama tələb oluna bilər.
Distributivlər arasındakı fərqlər: Bir distributiv üçün yazılmış təlimat və proqram quraşdırma əmrləri digərində eyni şəkildə işləməyə bilər.
Bu məhdudiyyətlər istifadə məqsədinə uyğun distributiv seçməklə və quraşdırmadan əvvəl proqram və avadanlıq uyğunluğunu yoxlamaqla azaldıla bilər.
Linux distributivləri serverlərdə nə üçün istifadə olunur?
Linux distributivləri serverlərdə sabit işləmə, uzaqdan idarəetmə, avtomatlaşdırma və geniş proqram dəstəyi səbəbindən geniş yayılıb. Şirkətlər Linux əsaslı serverlərdə veb-saytlar, verilənlər bazaları, fayl paylaşımı, konteynerlər və bulud xidmətləri işlədə bilərlər.
Server üçün distributiv seçərkən masaüstü görünüşündən daha çox təhlükəsizlik yeniləmələri, proqram uyğunluğu, dəstək müddəti və idarəetmə imkanları nəzərə alınır. Ubuntu Server, Debian, Fedora Server və Rocky Linux müxtəlif infrastruktur tələblərinə uyğun seçimlərdir.
İstehsalat mühitində istifadə edilən sistemin yenilənmə siyasəti əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır. Əməliyyat sistemi yeniləmələri təhlükəsizlik baxımından vacib olsa da, kritik tətbiqlərdə əvvəlcə sınaq mühitində yoxlama aparmaq gözlənilməz nasazlıq riskini azalda bilər.
Tez-tez verilən suallar
Linux distributivi nədir?
Linux distributivi Linux nüvəsini, sistem kitabxanalarını, proqramları və idarəetmə vasitələrini birləşdirən əməliyyat sistemidir. Ubuntu, Debian, Fedora və Linux Mint bu distributivlərə nümunədir.
Yeni başlayanlar üçün hansı Linux distributivi daha uyğundur?
Ubuntu və Linux Mint yeni başlayanlar üçün uyğun seçimlərdir. Onlar quraşdırma, proqram istifadəsi və gündəlik işlər üçün rahat mühit təqdim edir.
Ubuntu ilə Debian arasında fərq nədir?
Debian sabitliyə və yoxlanılmış proqram versiyalarına üstünlük verir. Ubuntu Debian əsasında hazırlanır və daha geniş istifadəçi yönümlü alətlər, öz buraxılış modeli və LTS versiyaları ilə seçilir.
Fedora nə üçün istifadə olunur?
Fedora masaüstü kompüterlərdə, proqramlaşdırmada və server mühitlərində istifadə olunur. O, müasir Linux texnologiyalarını və nisbətən yeni proqram versiyalarını sınamaq istəyənlər üçün uyğun seçimdir.
Linux distributivləri pulsuzdur?
Ubuntu, Debian, Fedora və Linux Mint kimi distributivlərin əsas versiyalarını pulsuz yükləmək və istifadə etmək mümkündür. Bununla belə, bəzi kommersiya dəstəyi, idarə olunan xidmətlər və əlavə proqramlar ödənişli ola bilər.
Linux-u Windows ilə birlikdə istifadə etmək mümkündür?
Bəli, Linux-u Windows ilə ikili yükləmə rejimində quraşdırmaq, virtual maşında işlətmək və ya Windows Subsystem for Linux kimi vasitələrdən istifadə etmək mümkündür. Seçilən üsul kompüterin imkanlarından və istifadə məqsədindən asılıdır.
Server üçün hansı Linux distributivini seçmək lazımdır?
Seçim serverin tapşırığından, proqram uyğunluğundan, dəstək müddətindən və idarəetmə tələblərindən asılıdır. Ubuntu Server və Debian geniş istifadə olunan variantlardır, Rocky Linux isə müəssisə mühitlərində RHEL uyğunluğu tələb olunduqda nəzərdən keçirilə bilər.
















