Əsas məzmuna keç
Protechunity

Server və şəbəkə

IP Ünvan Nədir? IPv4 və IPv6 Arasındakı Fərqlər Nələrdir?

Protechunity redaksiyası Yenilənib: 8 dəq oxu

IP Ünvan Nədir? IPv4 və IPv6 Arasındakı Fərqlər Nələrdir?

İnternetə qoşulan hər bir kompüter, telefon, server və digər şəbəkə cihazı məlumat mübadiləsi üçün müəyyən identifikatora ehtiyac duyur. Bu identifikator IP ünvanı adlanır. IP ünvanları cihazların şəbəkədə müəyyən edilməsinə və məlumat paketlərinin düzgün istiqamətə çatdırılmasına kömək edir. Bəs IP ünvan nədir, necə işləyir və IPv4 ilə IPv6 arasında hansı fərqlər var?

IP ünvan nədir?

IP ünvanı (Internet Protocol Address) kompüter şəbəkəsinə qoşulan cihazın müəyyən edilməsi və onunla məlumat mübadiləsinin həyata keçirilməsi üçün istifadə olunan rəqəmsal ünvandır. Bu ünvan internet və lokal şəbəkələr daxilində məlumat paketlərinin düzgün istiqamətə göndərilməsini təmin edir.

Sadə nümunə ilə izah etsək, IP ünvanını ev ünvanına bənzətmək olar. Məktubun düzgün ünvana çatması üçün yaşayış yerinin ünvanı lazım olduğu kimi, internet üzərindən göndərilən məlumatların da lazımi cihaza çatması üçün IP ünvanlarından istifadə olunur.

Məsələn, kompüteriniz veb-sayta daxil olduqda brauzer serverə sorğu göndərir. Şəbəkə protokolları həmin məlumatın hansı ünvandan göndərildiyini və hansı ünvana çatdırılmalı olduğunu müəyyənləşdirir. Server cavabı uyğun istiqamətə göndərir və veb-səhifə brauzerdə açılır.

IP ünvanları Internet Protocol adlanan şəbəkə protokolunun bir hissəsidir. Bu protokol məlumat paketlərinin şəbəkələr arasında ötürülməsi və marşrutlaşdırılması üçün əsas qaydaları müəyyən edir.

IP ünvan necə işləyir?

IP ünvanlarının işləmə prinsipi cihazlar arasında məlumat paketlərinin göndərilməsi və qəbul edilməsinə əsaslanır. İnternet üzərindən hər hansı sayta daxil olduqda bir neçə mərhələdən ibarət proses baş verir.

  • İstifadəçi brauzerdə veb-saytın domen adını daxil edir.
  • DNS sistemi domen adına uyğun IP ünvanını müəyyənləşdirir.
  • Cihaz həmin IP ünvanına məlumat sorğusu göndərir.
  • Router və digər şəbəkə avadanlıqları paketi təyinat ünvanına doğru yönləndirir.
  • Server sorğunu qəbul edir və cavab məlumatlarını istifadəçinin cihazına göndərir.
  • Brauzer alınan məlumatları emal edərək veb-səhifəni göstərir.

Bu proses saniyənin kiçik hissəsində baş verə bilər. İstifadəçi üçün sadə görünən veb-sayt açılışının arxasında isə DNS, IP, marşrutlaşdırma və digər şəbəkə mexanizmləri işləyir.

IP ünvanlarının hansı növləri var?

IP ünvanları istifadə məqsədinə, təyin olunma üsuluna və şəbəkədəki əhatə dairəsinə görə fərqlənir. Əsas təsnifatlar ictimai və özəl, statik və dinamik IP ünvanlarıdır.

Public IP və Private IP

Public IP (İctimai IP) internet üzərindən əlçatan olan və qlobal şəbəkədə marşrutlaşdırılan IP ünvanıdır. İnternet provayderi adətən ev və ya ofis şəbəkəsinə belə bir ünvan təqdim edir. Bu ünvan vasitəsilə şəbəkə xarici internet resursları ilə əlaqə qurur.

Private IP (Özəl IP) lokal şəbəkə daxilində istifadə olunan ünvandır. Evdəki kompüter, telefon, printer və digər cihazlar router vasitəsilə fərqli özəl IP ünvanları ala bilər. Bu ünvanlar birbaşa qlobal internetdə marşrutlaşdırılmır.

IPv4 üçün özəl IP ünvanlarının əsas diapazonları bunlardır:

  • 10.0.0.0 - 10.255.255.255
  • 172.16.0.0 - 172.31.255.255
  • 192.168.0.0 - 192.168.255.255

Məsələn, ev şəbəkəsində kompüteriniz 192.168.1.10, telefonunuz isə 192.168.1.11 IP ünvanından istifadə edə bilər. Router bu cihazların internetə çıxışını təmin edir.

Statik və Dinamik IP ünvanları

Statik IP dəyişməz qalması üçün əl ilə təyin edilən və ya provayder tərəfindən sabit şəkildə ayrılan IP ünvanıdır. Serverlər, uzaqdan idarəetmə sistemləri və bəzi korporativ şəbəkələrdə statik IP ünvanlarından istifadə edilir.

Dinamik IP isə müəyyən müddətə avtomatik təyin olunan və sonradan dəyişə bilən ünvandır. Bu proses adətən DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) vasitəsilə həyata keçirilir.

Ev internet istifadəçilərinin böyük hissəsi dinamik IP ünvanlarından istifadə edir. Bu üsul provayderlərə IP resurslarını daha səmərəli bölüşdürməyə imkan verir.

IPv4 nədir?

IPv4 (Internet Protocol version 4) internetdə geniş istifadə olunan IP protokolunun dördüncü versiyasıdır. Bu protokol 32 bitlik ünvanlardan istifadə edir.

IPv4 ünvanı dörd hissədən ibarət olur və hər hissə 0-dan 255-ə qədər rəqəmlərlə göstərilir. Hissələr nöqtə ilə ayrılır.

Məsələn:

192.168.1.1

Bu ünvanın hər hissəsi 8 bitdən ibarətdir. Dörd hissənin cəmi isə 32 bit edir.

IPv4 protokolu təxminən 4,3 milyard unikal ünvan yaratmağa imkan verir. İnternetin inkişafının ilk mərhələlərində bu say kifayət etsə də, kompüterlərin, smartfonların, serverlərin və IoT cihazlarının sürətlə artması nəticəsində mövcud ünvan resursları məhdudlaşmağa başladı.

IPv4 ünvanlarının çatışmazlığını qismən aradan qaldırmaq üçün NAT (Network Address Translation) texnologiyasından geniş istifadə olunur. NAT lokal şəbəkədəki bir neçə cihazın eyni ictimai IPv4 ünvanı vasitəsilə internetə çıxmasına imkan verir.

IPv4 hələ də çoxsaylı internet xidmətlərində, müəssisə şəbəkələrində və ev routerlərində istifadə olunur.

IPv6 nədir?

IPv6 (Internet Protocol version 6) IPv4 ünvanlarının məhdudluğunu aradan qaldırmaq və internetin gələcək inkişafını dəstəkləmək məqsədilə yaradılmış IP protokolunun yeni versiyasıdır.

IPv6 128 bitlik ünvanlardan istifadə edir. Bu, IPv4 ilə müqayisədə çox böyük sayda unikal IP ünvanı yaratmağa imkan verir.

IPv6 ünvanı səkkiz qrupdan ibarət olur. Hər qrup dörd hexadecimal simvolla göstərilir və qruplar iki nöqtə ilə ayrılır.

Məsələn:

2001:0db8:85a3:0000:0000:8a2e:0370:7334

Ünvanın uzunluğunu azaltmaq üçün IPv6-da sıfırların qısaldılması qaydaları mövcuddur. Ardıcıl sıfırlardan ibarət qruplar müəyyən şərtlərlə :: işarəsi ilə əvəz edilə bilər.

IPv6-nın ünvan tutumu təxminən 3,4 × 10³⁸ ünvana bərabərdir. Bu böyük resurs internetə qoşulan milyardlarla cihazın və gələcəkdə yaranacaq yeni şəbəkə sistemlərinin ünvan ehtiyaclarını qarşılamaq üçün nəzərdə tutulub.

IPv6 həmçinin avtomatik ünvan konfiqurasiyası, daha geniş ünvan sahəsi və protokol səviyyəsində müəyyən təkmilləşdirmələr təqdim edir.

IPv4 və IPv6 arasındakı əsas fərqlər

IPv4 və IPv6 eyni əsas məqsədə xidmət edir: şəbəkədə cihazların ünvanlanmasını və məlumat paketlərinin çatdırılmasını təmin etmək. Lakin onların ünvan quruluşu, tutumu və bəzi texniki xüsusiyyətləri fərqlidir.

XüsusiyyətIPv4IPv6
Ünvan uzunluğu32 bit128 bit
Yazılış formasıOnluq rəqəmlərHexadecimal simvollar
Ünvan sayıTəxminən 4,3 milyardTəxminən 3,4 × 10³⁸
Ayırıcı işarəNöqtə (.)İki nöqtə (:)
Nümunə192.168.1.12001:db8::1
BroadcastMövcuddurBroadcast yoxdur
MulticastDəstəklənirDəstəklənir
Avtomatik konfiqurasiyaDHCP və digər üsullarSLAAC və DHCPv6
NAT ehtiyacıGeniş istifadə olunurAdətən qlobal ünvanlama üçün tələb olunmur
Başlıq quruluşuDəyişən uzunluqluSabit əsas başlıq, 40 bayt

1. Ünvan tutumu

Ən böyük fərq ünvan sayındadır. IPv4 32 bitlik olduğu üçün təxminən 4,3 milyard ünvan təqdim edir. IPv6 isə 128 bitlik ünvan sahəsinə malikdir və bu rəqəm olduqca böyükdür.

2. Ünvanların yazılış forması

IPv4 ünvanları dörd onluq rəqəm qrupu ilə göstərilir. IPv6 ünvanları isə səkkiz hexadecimal qrupdan ibarətdir. Bu səbəbdən IPv6 ünvanları vizual olaraq daha uzun görünür.

3. Broadcast və Multicast

IPv4 şəbəkələrində broadcast vasitəsilə məlumat paketi eyni şəbəkədəki bütün uyğun cihazlara göndərilə bilər. IPv6-da broadcast funksiyası yoxdur. Bunun əvəzinə multicast və anycast mexanizmlərindən istifadə edilir.

4. Avtomatik ünvan konfiqurasiyası

IPv4 şəbəkələrində cihazlara IP ünvanı adətən DHCP vasitəsilə verilir. IPv6 isə SLAAC (Stateless Address Autoconfiguration) vasitəsilə cihazların öz ünvanlarını avtomatik formalaşdırmasına imkan verir. DHCPv6 da ünvan və digər şəbəkə parametrlərinin verilməsi üçün istifadə oluna bilər.

5. NAT istifadəsi

IPv4 ünvanlarının məhdudluğu səbəbindən NAT geniş yayılıb. IPv6 isə çox böyük ünvan sahəsinə malik olduğundan qlobal ünvanlama üçün NAT-a ehtiyacı aradan qaldırmağa imkan verir. Bununla belə, IPv6-da da firewall və digər təhlükəsizlik mexanizmləri vacibdir.

IPv6-nın üstünlükləri nələrdir?

IPv6 internet infrastrukturunun genişlənən tələblərinə cavab vermək üçün hazırlanıb. Onun əsas üstünlükləri aşağıdakılardır:

  • Geniş ünvan sahəsi: Milyardlarla yeni cihazın internetə qoşulması üçün kifayət qədər IP ünvanı təqdim edir.
  • Sadələşdirilmiş ünvan konfiqurasiyası: SLAAC vasitəsilə cihazlar müəyyən şəbəkə parametrlərini avtomatik əldə edə bilir.
  • Broadcast trafikinin olmaması: Broadcast əvəzinə multicast və digər ünvanlama mexanizmlərindən istifadə edilir.
  • Effektiv marşrutlaşdırma imkanları: IPv6 başlıq quruluşu və ünvanlama sistemi böyük şəbəkələr üçün nəzərdə tutulub.
  • IPsec dəstəyi: IPv6 standartında IPsec üçün dəstək nəzərdə tutulur. Bununla belə, IPsec istifadəsi avtomatik olaraq bütün IPv6 bağlantılarının təhlükəsiz olması demək deyil.

IPv6-nın tətbiqi xüsusilə böyük provayder şəbəkələri, data mərkəzləri, bulud xidmətləri və çoxsaylı IoT cihazlarının istifadə olunduğu infrastrukturlar üçün əhəmiyyətlidir.

IPv4-dən IPv6-ya keçid necə həyata keçirilir?

IPv4-dən IPv6-ya keçid bütün şəbəkə avadanlıqlarının və xidmətlərin eyni anda dəyişdirilməsini tələb etmir. Bu proses mərhələli şəkildə həyata keçirilə bilər.

Keçid zamanı üç əsas yanaşmadan istifadə olunur:

Dual Stack

Dual Stack üsulunda cihaz və şəbəkə infrastrukturu həm IPv4, həm də IPv6 protokollarını dəstəkləyir. Beləliklə, uyğun xidmətlərlə hər iki protokol vasitəsilə əlaqə qurmaq mümkündür.

Bu yanaşma keçid dövründə ən geniş istifadə olunan üsullardan biridir.

Tunneling

Tunneling texnologiyası bir protokola aid məlumat paketlərinin digər protokolun infrastrukturu üzərindən ötürülməsinə imkan verir. Məsələn, IPv6 paketləri IPv4 şəbəkəsi daxilində tunel vasitəsilə daşına bilər.

Bu üsul IPv6 bağlantısının birbaşa mövcud olmadığı şəbəkə hissələrində istifadə oluna bilər.

Translation

Translation mexanizmləri IPv4 və IPv6 şəbəkələri arasında uyğunlaşdırma aparır. Məsələn, NAT64 IPv6 cihazlarının müəyyən IPv4 xidmətləri ilə əlaqə qurmasına imkan verir.

Bu üsul xüsusilə yalnız IPv6 bağlantısı olan cihazların IPv4 resurslarına çıxışı zamanı faydalıdır.

IP ünvanını necə öyrənmək olar?

Kompüterin və ya telefonun IP ünvanını öyrənmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə etmək mümkündür. Burada ictimai və lokal IP ünvanlarının fərqli olduğunu nəzərə almaq lazımdır.

Windows-da lokal IP ünvanını tapmaq

Windows əməliyyat sistemində aşağıdakı addımları yerinə yetirin:

  • Start menyusunu açın.
  • CMD yazaraq Command Prompt proqramını başladın.
  • ipconfig əmrini daxil edin.
  • Enter düyməsini basın.
  • İstifadə etdiyiniz şəbəkə adapterinin IPv4 Address və ya IPv6 Address sətrinə baxın.

Bu üsul kompüterin lokal şəbəkədə istifadə etdiyi IP ünvanını göstərir.

İnternet üzərindən ictimai IP ünvanını tapmaq

İctimai IP ünvanını öyrənmək üçün IP yoxlama xidmətlərindən istifadə etmək olar. Brauzerdə IP address lookup və ya What is my IP axtarışı apararaq internet bağlantınızın xarici IP ünvanını görə bilərsiniz.

Qeyd etmək lazımdır ki, provayderiniz NAT və ya CGNAT istifadə edirsə, cihazınızın birbaşa öz ictimai IPv4 ünvanı olmaya bilər. Bu halda bir neçə istifadəçi eyni ictimai IP ünvanını paylaşa bilər.

IP ünvanı təhlükəsizlik baxımından nə dərəcədə vacibdir?

IP ünvanı şəbəkə əlaqəsinin qurulması üçün vacib olsa da, onun bilinməsi təkbaşına cihazın idarə edilməsinə və ya şəxsi məlumatlara girişə imkan vermir.

Bununla belə, ictimai IP ünvanı müəyyən təhlükəsizlik riskləri yarada bilər. Məsələn, hücum edən tərəf açıq portları yoxlaya, internetə açıq xidmətləri müəyyənləşdirə və zəif qorunan sistemləri hədəfə ala bilər.

Təhlükəsizliyi qorumaq üçün aşağıdakı tədbirlər faydalıdır:

  • Router və firewall üzərində lazımsız portları bağlamaq.
  • Routerin proqram təminatını mütəmadi yeniləmək.
  • Uzaqdan idarəetmə xidmətlərini yalnız zəruri hallarda aktiv saxlamaq.
  • Güclü parollardan və çoxfaktorlu autentifikasiyadan istifadə etmək.
  • Şəbəkəyə qoşulan cihazların təhlükəsizlik yeniləmələrini vaxtında quraşdırmaq.

IP ünvanını gizlətmək və ya dəyişmək bütün təhlükəsizlik risklərini aradan qaldırmır. Şəbəkə təhlükəsizliyi üçün bir neçə qoruma mexanizminin birlikdə tətbiqi lazımdır.

Nəticə

IP ünvanları internet və lokal şəbəkələrin işləməsi üçün əsas texnologiyalardan biridir. Onlar kompüterlərin, telefonların, serverlərin və digər cihazların şəbəkədə müəyyən edilməsinə, məlumat paketlərinin düzgün istiqamətə çatdırılmasına imkan verir.

IPv4 uzun müddətdir internetin əsas ünvanlama protokolu kimi istifadə olunur. Lakin internetə qoşulan cihazların sayının artması daha geniş ünvan sahəsinə malik IPv6 protokolunun tətbiqini zəruri edib. Hər iki protokol hazırda internet infrastrukturunda istifadə olunur və onların xüsusiyyətlərini bilmək şəbəkələrin qurulması, idarə edilməsi və təhlükəsizliyi baxımından vacibdir.

Tez-tez verilən suallar

IP ünvanı nə deməkdir?

IP ünvanı internet protokolu əsasında işləyən şəbəkələrdə cihazları müəyyənləşdirmək və məlumat paketlərini düzgün istiqamətə çatdırmaq üçün istifadə olunan rəqəmsal ünvandır.

IPv4 və IPv6 arasında hansı fərq var?

IPv4 32 bitlik, IPv6 isə 128 bitlik IP ünvanlarından istifadə edir. IPv6 daha böyük ünvan sahəsi, fərqli ünvan yazılışı və təkmilləşdirilmiş şəbəkə imkanları təqdim edir.

IP ünvanı dəyişə bilər?

Bəli, dinamik IP ünvanları müəyyən müddətdən sonra dəyişə bilər. İctimai IP ünvanının dəyişməsi provayderin siyasətindən, bağlantının növündən və şəbəkə konfiqurasiyasından asılıdır.

Public IP və Private IP arasındakı fərq nədir?

Public IP internet üzərindən marşrutlaşdırılan ünvandır. Private IP isə ev, ofis və digər lokal şəbəkələr daxilində istifadə olunur və birbaşa qlobal internetdə marşrutlaşdırılmır.

IPv6 daha sürətlidir, yoxsa IPv4?

IPv6 avtomatik olaraq IPv4-dən daha sürətli deyil. Real bağlantı sürəti provayderin infrastrukturu, marşrutlaşdırma, serverin yerləşməsi və şəbəkə şəraitindən asılıdır. Bəzi şəbəkələrdə IPv6 daha səmərəli marşrut təmin edə bilər.

Bir cihazın bir neçə IP ünvanı ola bilər?

Bəli, bir cihaz eyni vaxtda bir neçə IP ünvanından istifadə edə bilər. Məsələn, Wi-Fi və Ethernet adapterlərinin hər biri ayrıca IP ünvanına malik ola bilər. Cihaz həm IPv4, həm də IPv6 ünvanı ilə işləyə bilər.

IP ünvanı ilə MAC ünvanı eyni şeydir?

Xeyr. IP ünvanı şəbəkə səviyyəsində cihazın ünvanlanması və paketlərin marşrutlaşdırılması üçün istifadə olunur. MAC ünvanı isə şəbəkə interfeysinin lokal şəbəkə daxilində identifikasiyası ilə bağlıdır. Hər ikisi şəbəkə əlaqəsində mühüm rol oynayır, lakin fərqli məqsədlərə xidmət edir.

Mağazada

Mağazada: Routerlər

Switch nədir?
Server və şəbəkə

Switch nədir?

Necə İşləyir və Routerdən Fərqi Nələrdir?

7 dəq oxu
PoE nədir?
Server və şəbəkə

PoE nədir?

Power over Ethernet Necə İşləyir və Nə Üçündür?

7 dəq oxu
DNS nədir?
Server və şəbəkə

DNS nədir?

Domen Adları IP Ünvana Necə Çevrilir? Sadə İzah

8 dəq oxu

Digər bölmələr