Əsas məzmuna keç
Protechunity

Kibertəhlükəsizlik

Güclü Parol Necə Yaradılır? Parol Təhlükəsizliyi Qaydaları

Protechunity redaksiyası Yenilənib: 7 dəq oxu

Güclü Parol Necə Yaradılır? Parol Təhlükəsizliyi Qaydaları

İnternet hesablarının təhlükəsizliyi birbaşa parolun gücündən və istifadə vərdişlərindən asılıdır. Zəif parol kibercinayətkarlara e-poçt, sosial şəbəkə, onlayn bankçılıq və iş hesablarına daxil olmaq üçün imkan yarada bilər. Güclü parol yaratmaq, hər hesab üçün fərqli parol seçmək və əlavə təhlükəsizlik tədbirlərindən istifadə etmək şəxsi məlumatların qorunmasına kömək edir.

Bu məqalədə güclü parolun necə yaradıldığını, parol təhlükəsizliyi qaydalarını və hesabları icazəsiz girişdən qorumağın yollarını izah edirik.

Güclü parol nədir?

Güclü parol digər şəxslərin asanlıqla təxmin edə bilmədiyi və avtomatlaşdırılmış proqramların qısa müddətdə sınaqdan keçirə bilmədiyi paroldur. Belə parol kifayət qədər uzun olur, geniş yayılmış sözlərə və şəxsi məlumatlara əsaslanmır.

Məsələn, 12345678, password123 və doğum tarixi əsasında yaradılmış parollar zəif hesab olunur. Bu cür kombinasiyalar hücumçuların ilk yoxladığı variantlar arasında ola bilər.

Güclü parolun əsas xüsusiyyətləri bunlardır:

  • Uzunluq: Parol nə qədər uzundursa, onu təxmin etmək adətən bir o qədər çətin olur. Bir çox hesab üçün ən azı 15 simvoldan ibarət parol yaxşı başlanğıcdır.
  • Unikallıq: Eyni parol müxtəlif saytlarda və tətbiqlərdə istifadə edilmir.
  • Təxmin edilməzlik: Ad, soyad, telefon nömrəsi, doğum tarixi və məşhur ifadələr parolun əsasını təşkil etmir.
  • Təsadüfilik: Parol asan proqnozlaşdırılan ardıcıllıqlardan ibarət olmur.

Böyük və kiçik hərflər, rəqəmlər və xüsusi simvollar parolun mürəkkəbliyini artıra bilər. Bununla belə, yalnız simvolları qarışdırmaq kifayət deyil. Uzun və təsadüfi yaradılmış parol çox vaxt qısa, amma zahirən mürəkkəb görünən paroldan daha etibarlı olur.

Güclü parol necə yaradılır?

Təhlükəsiz parol yaratmaq üçün mürəkkəb qaydaları yadda saxlamaq məcburiyyətində deyilsiniz. Əsas məqsəd uzun, unikal və təxmin edilməsi çətin parol seçməkdir.

1. Uzun parol seçin

Parolun uzunluğu onun təhlükəsizliyinə birbaşa təsir göstərir. Qısa parolları müxtəlif kombinasiyaları avtomatik sınaqdan keçirən proqramlarla tapmaq daha asan ola bilər.

Şəxsi hesablar üçün ən azı 15 simvoldan ibarət parol seçmək faydalı yanaşmadır. Sistem daha uzun parollara icazə verirsə, əlavə uzunluq təhlükəsizliyi artıra bilər.

2. Şəxsi məlumatlardan istifadə etməyin

Adınız, doğum tarixiniz, ev heyvanınızın adı və telefon nömrəniz başqaları tərəfindən bilinə və ya sosial şəbəkələrdən müəyyən edilə bilər. Buna görə həmin məlumatları parolda istifadə etmək risk yaradır.

Məsələn, ad və doğum ilinin birləşməsindən ibarət parol zahirən fərqli görünsə də, asan təxmin edilə bilər. Bunun əvəzinə parol menecerinin yaratdığı təsadüfi kombinasiyadan istifadə edin.

3. Hər hesab üçün ayrıca parol yaradın

Parol təhlükəsizliyinin ən vacib qaydalarından biri eyni parolu bir neçə hesabda istifadə etməməkdir. Bir veb-saytda məlumat sızması baş verərsə, hücumçular həmin parolu digər xidmətlərdə də yoxlaya bilərlər. Bu üsul parolun təkrar istifadəsindən yararlanan hücumlarla əlaqəlidir.

E-poçt, sosial şəbəkə, onlayn bankçılıq və iş sistemləri üçün fərqli parollar seçin. Beləliklə, bir hesabın təhlükəyə düşməsi digər hesabların da avtomatik olaraq riskə məruz qalmasının qarşısını almağa kömək edir.

4. Parol ifadələrindən istifadə edin

Parol ifadəsi bir neçə sözdən ibarət uzun kombinasiyadır. Təsadüfi seçilmiş sözlərdən qurulan ifadəni yadda saxlamaq bəzi hallarda simvol qarışığından daha asan ola bilər.

Ancaq məşhur sitatlar, mahnı sözləri, atalar sözləri və ardıcıl məna daşıyan asan ifadələr təhlükəsiz seçim deyil. Sözləri təsadüfi seçmək və kifayət qədər uzun kombinasiya yaratmaq daha yaxşıdır.

Məsələn, aşağıdakı ifadə yalnız nümunədir və real hesabda istifadə edilməməlidir:

Bulud7!QatarMaviKaktus

Öz parolunuzu bu nümunəni dəyişdirməklə yaratmayın. Unikal parol yaratmaq üçün təsadüfi parol generatorundan və ya parol menecerindən istifadə etmək daha etibarlıdır.

Parol təhlükəsizliyi üçün əsas qaydalar

Güclü parol hesab təhlükəsizliyinin yalnız bir hissəsidir. Parolun saxlanması, paylaşılması və hesabların qorunması qaydaları da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.

Parolu heç kimlə paylaşmayın

Parolunuzu həmkarınıza, dostunuza və ya özünü texniki dəstək əməkdaşı kimi təqdim edən şəxsə göndərməyin. Həqiqi xidmət nümayəndələri adətən hesabınıza daxil olmaq üçün parolunuzu istəməməlidir.

İş mühitində bir neçə nəfərin eyni hesaba daxil olması lazımdırsa, ortaq parolu mesajla göndərmək əvəzinə fərdi istifadəçi hesabları və uyğun giriş icazələri yaradın.

Parolları təhlükəsiz saxlayın

Çox sayda uzun və unikal parolu yadda saxlamaq çətindir. Parol meneceri bu problemi həll etməyə kömək edir. O, parolları şifrələnmiş formada saxlaya, güclü kombinasiyalar yarada və lazım olduqda onları avtomatik doldura bilər.

Parolları açıq mətn şəklində kompüterdə, telefonun qeydlər bölməsində və ya bulud sənədində saxlamaq təhlükəsizlik riski yarada bilər. Parol meneceri seçərkən onun əsas parolun qorunması, şifrələmə və çoxfaktorlu autentifikasiya imkanlarını yoxlayın.

İki faktorlu autentifikasiyanı aktivləşdirin

İki faktorlu autentifikasiya (2FA) hesaba giriş zamanı paroldan əlavə ikinci təsdiq tələb edir. Bu, parol başqa şəxsin əlinə keçdikdə belə hesabın qorunmasına kömək edir.

Mümkün olduqda aşağıdakı üsullara üstünlük verin:

  • Təhlükəsizlik açarları və passkey kimi fişinqə davamlı giriş üsulları.
  • Autentifikator tətbiqlərində yaradılan birdəfəlik kodlar.
  • Xidmətin dəstəklədiyi digər əlavə təsdiq üsulları.

SMS vasitəsilə göndərilən kodlar heç bir əlavə qoruma olmamasından daha yaxşı ola bilər, lakin telefon nömrəsinin ələ keçirilməsi kimi risklər mövcuddur. Buna görə daha güclü alternativlər əlçatandırsa, onlara üstünlük vermək məqsədəuyğundur.

Şübhəli keçidlərə və mesajlara diqqət edin

Fişinq hücumlarında istifadəçini saxta giriş səhifəsinə yönləndirərək parolunu əldə etməyə çalışırlar. Mesaj bankdan, sosial şəbəkədən və ya iş yoldaşından gəlirmiş kimi görünə bilər.

Linkə daxil olmamışdan əvvəl göndərənin ünvanını və keçidin domenini yoxlayın. Hesaba daxil olmaq üçün mesajdakı linkdən istifadə etmək əvəzinə, xidmətin rəsmi saytını özünüz açın. Heç kimə birdəfəlik təsdiq kodlarını göndərməyin.

Parolu nə vaxt dəyişmək lazımdır?

Parolu müəyyən müddətdən bir dəyişmək həmişə zəruri deyil. Güclü və unikal parol istifadə edirsinizsə, hesabla bağlı təhlükəsizlik problemi yoxdursa, onu yalnız təqvimə görə tez-tez dəyişmək əlavə fayda verməyə bilər.

Aşağıdakı hallarda parolu dərhal dəyişmək vacibdir:

  • Xidmət məlumat sızması barədə xəbərdarlıq edir.
  • Parolu səhvən şübhəli sayta daxil etmisiniz.
  • Hesabda tanımadığınız giriş və ya fəaliyyət görürsünüz.
  • Parolu başqa şəxslə paylaşmısınız və ya parolun açıqlanmasından şübhələnirsiniz.
  • Eyni parolu başqa hesabda da istifadə etmisiniz və həmin hesablardan biri təhlükəyə düşüb.

Belə vəziyyətlərdə parolu etibarlı cihazdan dəyişin, aktiv sessiyaları yoxlayın və tanımadığınız cihazlardan çıxış edin. İki faktorlu autentifikasiyanı aktivləşdirin və hesabın bərpa məlumatlarının düzgün olduğuna əmin olun.

Parol meneceri nədir və nə üçün lazımdır?

Parol meneceri hesab giriş məlumatlarını təhlükəsiz şəkildə saxlamaq və idarə etmək üçün nəzərdə tutulmuş proqramdır. O, hər hesab üçün fərqli parol yaratmağa və həmin parolları yadda saxlamaq ehtiyacını azaltmağa kömək edir.

Parol menecerinin əsas üstünlükləri bunlardır:

  • Uzun və təsadüfi parollar yaradır.
  • Eyni parolun müxtəlif hesablarda istifadəsinin qarşısını almağa kömək edir.
  • Giriş məlumatlarını şifrələnmiş formada saxlayır.
  • Parolların təhlükəsiz idarə edilməsini asanlaşdırır.

Parol meneceri seçərkən onun etibarlılığına, təhlükəsizlik xüsusiyyətlərinə, cihazlar arasında sinxronizasiya imkanlarına və bərpa prosedurlarına diqqət yetirin. Menecerin əsas parolunu güclü seçin və mövcud olduqda əlavə autentifikasiyanı aktivləşdirin.

İş yerlərində parol təhlükəsizliyi

Şirkətlər üçün parol təhlükəsizliyi yalnız işçilərin güclü parol seçməsi ilə məhdudlaşmır. İstifadəçi hesablarının düzgün idarə edilməsi, giriş icazələrinin məhdudlaşdırılması və şübhəli fəaliyyətin izlənməsi də vacibdir.

İş yerlərində hər əməkdaşın ayrıca hesabı olmalı, istifadəçilərə yalnız işləri üçün lazım olan icazələr verilməli və işdən ayrılan şəxslərin giriş hüquqları vaxtında ləğv edilməlidir. Administrator hesabları daha ciddi qorunmalı, mümkün olduqda çoxfaktorlu autentifikasiya tətbiq edilməlidir.

Şirkətin serverləri, korporativ e-poçtu və daxili sistemləri üçün vahid parol siyasəti müəyyən etmək təhlükəsizlik risklərini azaltmağa kömək edir. Bu siyasət parol menecerindən istifadəni, fişinq maarifləndirilməsini və insident zamanı görüləcək tədbirləri də əhatə edə bilər.

Güclü parol yaratmaqla yanaşı, başqa nələrə diqqət etmək lazımdır?

Hesab təhlükəsizliyi üçün parolla yanaşı proqram təminatının yenilənməsi, cihazların qorunması və hesab bərpa üsullarının düzgün qurulması da əhəmiyyətlidir.

Əməliyyat sistemini və brauzeri yeniləyin, cihazlarda ekran kilidindən istifadə edin və hesablar üçün bərpa e-poçtunun təhlükəsizliyini qoruyun. İş hesablarında giriş bildirişlərini aktivləşdirmək və müntəzəm olaraq təhlükəsizlik parametrlərini yoxlamaq faydalıdır.

Əgər hesabınızın ələ keçirildiyini düşünürsünüzsə, əvvəlcə həmin hesabın parolunu etibarlı cihazdan dəyişin. Daha sonra digər aktiv sessiyaları bağlayın, əlavə autentifikasiya üsullarını yoxlayın və eyni paroldan istifadə etdiyiniz digər hesabların parollarını da yeniləyin.

Tez-tez verilən suallar

Güclü parol neçə simvoldan ibarət olmalıdır?

Şəxsi hesablar üçün ən azı 15 simvoldan ibarət parol yaxşı başlanğıcdır. Xidmət daha uzun parollara icazə verirsə, əlavə uzunluq təhlükəsizliyi artıra bilər. Əsas məsələ parolun uzun, unikal və təxmin edilməsinin çətin olmasıdır.

Parolda xüsusi simvollardan istifadə etmək vacibdirmi?

Xüsusi simvollar parolun mürəkkəbliyini artıra bilər, lakin onlar uzunluq və təsadüfilikdən ayrı qiymətləndirilməməlidir. Uzun və təsadüfi parol çox vaxt qısa, proqnozlaşdırıla bilən simvol qarışığından daha etibarlıdır. Parol yaratarkən xidmətin simvol tələblərini də nəzərə alın.

Eyni parolu bir neçə hesabda istifadə etmək olarmı?

Xeyr, bu təhlükəsizlik riskini artırır. Bir xidmətdə parol sızarsa, hücumçular həmin məlumatlarla digər hesablarınıza da daxil olmağa çalışa bilərlər. Hər hesab üçün ayrıca parol yaradın və onları parol menecerində saxlayın.

Parolları tez-tez dəyişmək lazımdırmı?

Parolun sızması və ya ələ keçirilməsi əlaməti yoxdursa, güclü parolu yalnız müəyyən müddət keçdiyinə görə dəyişmək həmişə lazım deyil. Parolun açıqlanmasından şübhələndikdə və ya xidmət məlumat sızması barədə xəbərdarlıq etdikdə onu dərhal dəyişin. Həmçinin eyni paroldan istifadə etdiyiniz digər hesabları da yoxlayın.

Parol meneceri təhlükəsizdirmi?

Etibarlı parol meneceri parolları şifrələnmiş formada saxlamağa və güclü, unikal kombinasiyalar yaratmağa kömək edir. Bununla belə, əsas parolu qorumaq, əlavə autentifikasiyanı aktivləşdirmək və bərpa üsullarını təhlükəsiz saxlamaq vacibdir. Parol menecerini etibarlı mənbədən seçin və təhlükəsizlik parametrlərini yoxlayın.

Parolumun oğurlandığını düşünsəm, nə etməliyəm?

Parolu dərhal etibarlı cihazdan dəyişin və hesabda aktiv olan sessiyaları yoxlayın. İki faktorlu autentifikasiyanı aktivləşdirin, bərpa məlumatlarını yoxlayın və tanımadığınız girişləri araşdırın. Eyni parol başqa hesablarda da istifadə olunubsa, həmin hesablar üçün də fərqli parollar yaradın.

Mağazada

Mağazada: Firewall Cihazları

Digər bölmələr