Əsas məzmuna keç
Protechunity

Süni intellekt və bulud

IaaS, PaaS və SaaS Nədir? Aralarındakı Fərqlər Sadə Dildə

Protechunity redaksiyası Yenilənib: 6 dəq oxu

IaaS, PaaS və SaaS Nədir? Aralarındakı Fərqlər Sadə Dildə

Bulud texnologiyaları müasir İT infrastrukturunun əsas hissəsinə çevrilib. Şirkətlər serverlər, proqram təminatı və məlumat bazaları üçün bütün avadanlıqları özləri almaq əvəzinə, bu resurslardan internet üzərindən istifadə edə bilirlər. IaaS, PaaS və SaaS bulud xidmətlərinin ən geniş yayılmış üç modelidir.

Bu modellər istifadəçiyə təqdim edilən xidmətin səviyyəsinə və idarəetmə məsuliyyətinin necə bölüşdürülməsinə görə fərqlənir. IaaS daha çox virtual infrastruktur təqdim edir, PaaS proqram hazırlamaq üçün hazır platforma yaradır, SaaS isə birbaşa istifadə edilə bilən proqram təminatı təklif edir.

IaaS Nədir?

IaaS (Infrastructure as a Service), yəni Xidmət Kimi İnfrastruktur, internet üzərindən hesablama resurslarının təqdim edildiyi bulud xidmət modelidir. Bu modeldə istifadəçi fiziki server və şəbəkə avadanlığı almaq əvəzinə virtual serverlərdən, yaddaş sistemlərindən və şəbəkə resurslarından istifadə edir.

IaaS xidmətində fiziki infrastrukturun qurulması və saxlanılması xidmət təminatçısının məsuliyyətindədir. İstifadəçi isə əməliyyat sistemi, proqramlar, məlumatlar və digər proqram səviyyəli komponentləri özü idarə edir.

Məsələn, şirkət yeni layihə üçün server almaq əvəzinə bulud platformasında virtual server yarada bilər. Lazım olduqda prosessor gücünü, RAM həcmini və yaddaş sahəsini artıra və ya azalda bilər.

IaaS modelinin əsas xüsusiyyətləri:

  • Virtual serverlər və hesablama gücü təqdim edir.
  • Bulud yaddaşı və şəbəkə resurslarından istifadə imkanı yaradır.
  • Əməliyyat sistemi və proqramların idarə edilməsini istifadəçiyə verir.
  • Resursları ehtiyaca uyğun genişləndirməyə imkan yaradır.
  • Fiziki serverlərin alınması və texniki saxlanılması xərclərini azaldır.

IaaS xüsusilə öz server mühitini qurmaq, xüsusi proqramlar yerləşdirmək və infrastruktur üzərində daha çox nəzarət saxlamaq istəyən şirkətlər üçün uyğundur.

PaaS Nədir?

PaaS (Platform as a Service), yəni Xidmət Kimi Platforma, proqram təminatının hazırlanması, sınaqdan keçirilməsi və istifadəyə verilməsi üçün hazır mühit təqdim edən bulud xidmət modelidir.

PaaS istifadəçini serverlərin, əməliyyat sistemlərinin və bir çox infrastruktur komponentinin idarə edilməsindən azad edir. Platforma təminatçısı bu texniki mühitin saxlanılmasına cavabdeh olur. Proqramçılar isə əsas diqqəti kod yazmağa, tətbiqləri inkişaf etdirməyə və layihələri idarə etməyə yönəldə bilirlər.

Məsələn, proqramçı yeni veb tətbiq hazırlayarkən server qurmaq, əməliyyat sistemi quraşdırmaq və proqramlaşdırma mühitini sıfırdan hazırlamaq məcburiyyətində qalmır. PaaS platforması bu imkanları əvvəlcədən təqdim edə bilər.

PaaS modelinin əsas xüsusiyyətləri:

  • Proqramlaşdırma və tətbiq hazırlamaq üçün hazır mühit təqdim edir.
  • Server və əməliyyat sistemi idarəetməsinin böyük hissəsini təminatçıya həvalə edir.
  • Tətbiqlərin sınaqdan keçirilməsini və yayımlanmasını asanlaşdırır.
  • Komandaların birgə işləməsinə şərait yarada bilər.
  • İnkişaf prosesində infrastrukturla bağlı texniki işləri azaldır.

PaaS əsasən veb tətbiqlər, mobil proqramlar və digər rəqəmsal həllər hazırlayan proqramçılar və şirkətlər üçün faydalıdır.

SaaS Nədir?

SaaS (Software as a Service), yəni Xidmət Kimi Proqram Təminatı, hazır proqramların internet üzərindən təqdim edildiyi bulud xidmət modelidir. İstifadəçi proqramı öz serverində quraşdırmadan və texniki infrastrukturunu idarə etmədən ondan istifadə edə bilir.

SaaS xidmətlərinə adətən brauzer və ya xüsusi tətbiq vasitəsilə daxil olunur. Proqramın yenilənməsi, serverdə saxlanılması və texniki dəstəyi əsasən xidmət təminatçısı tərəfindən həyata keçirilir.

Məsələn, şirkət e-poçt xidməti, onlayn sənəd redaktoru və ya müştəri münasibətlərinin idarə edilməsi proqramından abunəlik əsasında istifadə edə bilər. Bunun üçün ayrıca server almağa və proqramı öz infrastrukturunda quraşdırmağa ehtiyac qalmır.

SaaS modelinin əsas xüsusiyyətləri:

  • Hazır proqram təminatına internet üzərindən giriş verir.
  • Proqramın quraşdırılması və texniki yenilənməsi ilə bağlı işləri azaldır.
  • Adətən aylıq və ya illik abunəlik əsasında təqdim olunur.
  • Müxtəlif cihazlardan və məkanlardan istifadə imkanı yaradır.
  • Proqram təminatının saxlanılması və texniki idarəetməsini xidmət təminatçısına həvalə edir.

SaaS gündəlik iş proseslərini rəqəmsallaşdırmaq istəyən fərdi istifadəçilər və şirkətlər üçün əlverişlidir.

IaaS, PaaS və SaaS Arasındakı Fərqlər

Bu üç model arasındakı əsas fərq istifadəçinin hansı resursları idarə etməsi və xidmət təminatçısının hansı texniki işləri öz üzərinə götürməsidir.

IaaS istifadəçiyə infrastruktur üzərində daha çox nəzarət verir. PaaS proqram hazırlamaq üçün hazır platforma təqdim edir. SaaS isə istifadəyə hazır proqram təminatına çıxış yaradır.

Müqayisə meyarıIaaSPaaSSaaS
Təqdim edilən xidmətİnfrastrukturProqramlaşdırma platformasıHazır proqram
Virtual serverlərTəminatçı idarə edirTəminatçı idarə edirTəminatçı idarə edir
Əməliyyat sistemiİstifadəçi idarə edirTəminatçı idarə edirTəminatçı idarə edir
Proqram mühitiİstifadəçi qurur və idarə edirPlatforma təqdim edirHazır şəkildə təqdim olunur
Tətbiqlərİstifadəçi idarə edirİstifadəçi hazırlayır və idarə edirTəminatçı təqdim edir
Əsas istifadəçilərİT mütəxəssisləri və şirkətlərProqramçılar və inkişaf komandalarıFərdi istifadəçilər və şirkətlər

İdarəetmə məsuliyyəti necə bölünür?

Bulud xidmətlərinin fərqini anlamağın ən asan yollarından biri texniki məsuliyyətin kimə aid olduğunu müqayisə etməkdir.

IaaS modelində təminatçı fiziki serverləri, yaddaş və şəbəkə infrastrukturunu idarə edir. İstifadəçi isə əməliyyat sistemi, proqram təminatı və məlumatlar üzərində nəzarəti saxlayır.

PaaS modelində təminatçı fiziki infrastrukturla yanaşı əməliyyat sistemi və proqramlaşdırma platformasını da idarə edir. İstifadəçi əsasən hazırladığı tətbiq və məlumatlara cavabdeh olur.

SaaS modelində isə proqram təminatının özü də xidmət kimi təqdim edilir. İstifadəçi əsasən proqramdakı hesabını, parametrlərini və daxil etdiyi məlumatları idarə edir.

Bu bölgü ümumi modeldir. Təhlükəsizlik, giriş hüquqları və məlumatların qorunması ilə bağlı məsuliyyət konkret xidmətin şərtlərindən asılı olaraq dəyişə bilər.

IaaS, PaaS və SaaS Modellərinə Nümunələr

Bu xidmətləri gündəlik istifadə ssenariləri ilə izah etmək onların fərqini daha aydın göstərir.

IaaS nümunələri:

  • Amazon Web Services (AWS) EC2
  • Microsoft Azure Virtual Machines
  • Google Compute Engine

Bu xidmətlər virtual serverlər və hesablama resursları təqdim edir. İstifadəçi həmin resurslarda öz əməliyyat sistemini və proqramlarını işlədə bilər.

PaaS nümunələri:

  • Google App Engine
  • Azure App Service
  • Heroku

Bu platformalar proqramların hazırlanması və yayımlanması üçün idarə olunan mühit təqdim edir. Proqramçılar server infrastrukturunu ayrıca idarə etmədən tətbiqlərini inkişaf etdirə bilirlər.

SaaS nümunələri:

  • Google Workspace
  • Microsoft 365
  • Salesforce
  • Dropbox

Bu xidmətlər hazır proqram təminatına giriş verir. İstifadəçi onları brauzerdə və ya uyğun tətbiq vasitəsilə işlədə bilər.

Hansı Bulud Xidmət Modelini Seçmək Lazımdır?

Düzgün modelin seçilməsi şirkətin texniki imkanlarından, layihənin məqsədindən və idarəetmə ehtiyaclarından asılıdır.

IaaS seçmək məqsədəuyğundur, əgər:

  • Şirkət öz server mühitini qurmaq istəyirsə.
  • Əməliyyat sistemi və proqram təminatı üzərində geniş nəzarət tələb olunursa.
  • İnfrastruktur resursları layihəyə uyğun tənzimlənməlidirsə.
  • Mövcud proqramlar bulud serverlərinə köçürüləcəksə.

PaaS seçmək məqsədəuyğundur, əgər:

  • Əsas məqsəd yeni proqram və tətbiqlər hazırlamaqdırsa.
  • Serverlərin texniki idarə edilməsinə vaxt ayırmaq istənilmirsə.
  • Proqramlaşdırma və tətbiqlərin yayımlanması prosesi sadələşdirilməlidirsə.
  • İnkişaf komandası hazır platformadan istifadə etmək istəyirsə.

SaaS seçmək məqsədəuyğundur, əgər:

  • Şirkət hazır proqram təminatından istifadə etmək istəyirsə.
  • Proqramı quraşdırmaq və server idarə etmək üçün ayrıca resurs yoxdursa.
  • İşçilər müxtəlif məkanlardan eyni sistemə daxil olmalıdırsa.
  • Proqram təminatına abunəlik əsasında çıxış kifayət edirsə.

Bəzi şirkətlər bu modellərdən yalnız birini deyil, bir neçəsini eyni vaxtda istifadə edir. Məsələn, şirkət serverlərini IaaS üzərində yerləşdirə, proqramlarını PaaS vasitəsilə inkişaf etdirə və gündəlik işlərində SaaS xidmətlərindən yararlana bilər.

IaaS, PaaS və SaaS-ın Üstünlükləri və Məhdudiyyətləri

Hər üç model şirkətlərə çeviklik və texniki imkanlar qazandırır. Bununla yanaşı, seçim zamanı onların məhdudiyyətlərini də nəzərə almaq lazımdır.

IaaS üstünlükləri:

  • İnfrastruktur resursları üzərində geniş nəzarət.
  • Ehtiyaca uyğun hesablama gücü və yaddaş seçimi.
  • Fiziki server almaq və saxlamaq ehtiyacının azalması.

IaaS məhdudiyyətləri: Əməliyyat sisteminin, proqramların, təhlükəsizlik parametrlərinin və yeniləmələrin idarə edilməsi üçün texniki bilik tələb olunur. Resurslardan düzgün istifadə edilmədikdə xərclər arta bilər.

PaaS üstünlükləri:

  • Proqramların hazırlanması prosesinin sürətlənməsi.
  • İnfrastrukturun idarə edilməsinə sərf olunan vaxtın azalması.
  • Tətbiqlərin yayımlanması və genişləndirilməsinin asanlaşması.

PaaS məhdudiyyətləri: İstifadəçi platformanın texniki imkanlarından və dəstəklədiyi texnologiyalardan asılı olur. Başqa platformaya keçid zamanı uyğunlaşdırma və miqrasiya çətinlikləri yarana bilər.

SaaS üstünlükləri:

  • Hazır proqramlardan sürətli istifadə imkanı.
  • Quraşdırma və texniki xidmət ehtiyacının azalması.
  • Abunəlik əsasında büdcənin planlaşdırılması.

SaaS məhdudiyyətləri: Proqramın funksiyaları və fərdiləşdirilməsi təminatçının imkanları ilə məhdudlaşa bilər. Məlumatların saxlanması, məxfiliyi və xidmətin davamlılığı ilə bağlı təminatçının şərtləri diqqətlə yoxlanmalıdır.

Tez-tez verilən suallar

IaaS, PaaS və SaaS nə deməkdir?

IaaS Xidmət Kimi İnfrastruktur, PaaS Xidmət Kimi Platforma, SaaS isə Xidmət Kimi Proqram Təminatı deməkdir. Bu modellər bulud resurslarından fərqli səviyyələrdə istifadə imkanı yaradır. Əsas fərq idarəetmə məsuliyyətinin istifadəçi və xidmət təminatçısı arasında necə bölüşdürülməsidir.

IaaS və PaaS arasındakı əsas fərq nədir?

IaaS virtual server, yaddaş və şəbəkə kimi infrastruktur resursları təqdim edir. PaaS isə proqramların hazırlanması və yayımlanması üçün hazır platforma yaradır. IaaS istifadəçiyə əməliyyat sistemi üzərində daha çox nəzarət verir, PaaS bu texniki idarəetmənin böyük hissəsini təminatçıya həvalə edir.

SaaS xidmətindən istifadə etmək üçün proqram quraşdırmaq lazımdır?

Həmişə yox. Bir çox SaaS xidməti brauzer vasitəsilə işləyir və ayrıca quraşdırma tələb etmir. Bəzi xidmətlər isə əlavə funksiyalar üçün kompüter və ya mobil tətbiq təqdim edir.

Hansı model daha ucuzdur?

Bütün şirkətlər üçün ən ucuz olan vahid model yoxdur. SaaS hazır proqramdan istifadə edən şirkətlər üçün sərfəli ola bilər, IaaS isə resursları çevik idarə etmək imkanı verir. PaaS proqramlaşdırma və infrastruktur idarəetməsi ilə bağlı xərcləri azalda bilər. Ümumi xərc istifadə həcmi, abunəlik şərtləri və əlavə texniki ehtiyaclardan asılıdır.

Şirkətlər IaaS, PaaS və SaaS modellərini birlikdə istifadə edə bilərmi?

Bəli. Şirkətlər müxtəlif layihələr və iş prosesləri üçün bu modelləri eyni vaxtda tətbiq edə bilərlər. Məsələn, virtual serverlər IaaS üzərində işləyə, proqramlar PaaS vasitəsilə hazırlana, e-poçt və ofis proqramları isə SaaS xidmətləri ilə təmin olu

Mağazada

Mağazada: Serverlər

Digər bölmələr