Bulud Texnologiyası Nədir? Növləri və Üstünlükləri Nələrdir?
Protechunity redaksiyası Yenilənib: 9 dəq oxu

Mündəricat · 9 bölmə
- 01Bulud texnologiyası nə deməkdir?
- 02Bulud texnologiyası necə işləyir?
- 03Bulud texnologiyasının əsas növləri
- 04Bulud xidmətlərinin əsas modelləri
- 05Bulud texnologiyasının üstünlükləri
- 06Bulud texnologiyasının çatışmazlıqları
- 07Bulud texnologiyası ilə ənənəvi server arasındakı fərq
- 08Bulud texnologiyası kimlər üçün uyğundur?
- 09Bulud texnologiyasından istifadə edərkən təhlükəsizlik necə təmin olunur?
Bulud texnologiyası internet vasitəsilə serverlərə, məlumat saxlama sistemlərinə, proqramlara və hesablama resurslarına çıxış əldə etməyə imkan verən texnologiyadır. Bu texnologiya sayəsində istifadəçilər bütün faylları və proqramları öz kompüterlərində saxlamaq əvəzinə, uzaq serverlərdə yerləşən resurslardan istifadə edə bilirlər. Məsələn, Google Drive-da fayl saxlamaq, internet üzərindən elektron poçta daxil olmaq və onlayn proqramlardan istifadə etmək bulud texnologiyasının gündəlik tətbiqlərinə aiddir.
Bulud texnologiyası fərdi istifadəçilərlə yanaşı, kiçik bizneslər və böyük şirkətlər üçün də vacibdir. O, məlumatların saxlanmasını, proqramların istifadəsini, server infrastrukturunun idarə edilməsini və iş proseslərinin avtomatlaşdırılmasını asanlaşdırır. Eyni zamanda, şirkətlərə ehtiyaclarına uyğun hesablama resursları seçmək və istifadə həcmi dəyişdikcə bu resursları artırıb azaltmaq imkanı verir.
Bulud texnologiyası nə deməkdir?
Bulud texnologiyası, ingilis dilində Cloud Computing, hesablama gücünün, yaddaşın, proqram təminatının və digər İT resurslarının internet vasitəsilə xidmət kimi təqdim edilməsidir.
Ənənəvi yanaşmada şirkət proqramları işlətmək üçün fiziki serverlər alır, onları yerləşdirir, enerji və soyutma sistemlərini təmin edir, texniki xidmət və təhlükəsizlik məsələlərini özü idarə edir. Bulud modelində isə bu resursların bir hissəsini və ya hamısını bulud xidmət təminatçısından əldə etmək mümkündür.
Məsələn, yeni onlayn mağaza açan şirkət başlanğıcda böyük server infrastrukturu almaq əvəzinə bulud serverindən istifadə edə bilər. Müştəri sayı artdıqda hesablama gücünü və yaddaş həcmini yüksəldə, tələbat azaldıqda isə resursları azalda bilər.
Bulud texnologiyası fiziki serverlərin yox olması demək deyil. Bulud xidmətləri də məlumat mərkəzlərində yerləşən real serverlər, şəbəkə avadanlıqları və yaddaş sistemləri vasitəsilə işləyir. Fərq ondadır ki, istifadəçi bu infrastrukturu öz binasında qurmaq və bütün texniki detalları özü idarə etmək məcburiyyətində qalmır.
Bulud texnologiyası necə işləyir?
Bulud texnologiyasının əsasını məlumat mərkəzlərində yerləşən serverlər və həmin resurslara internet və ya xüsusi şəbəkə vasitəsilə çıxış imkanı təşkil edir.
İstifadəçi bulud xidmətinə brauzer, mobil tətbiq və ya xüsusi proqram vasitəsilə daxil olur. Sorğu şəbəkə üzərindən müvafiq serverlərə ötürülür, serverlər əməliyyatı yerinə yetirir və nəticə istifadəçiyə qaytarılır.
Məsələn, Google Drive-a sənəd yüklədikdə fayl bulud infrastrukturunda saxlanılır. Daha sonra hesabınıza başqa cihazdan daxil olaraq həmin sənədi aça bilərsiniz. Faylın əlçatanlığı internet bağlantısından, hesab icazələrindən və xidmətin işlək vəziyyətdə olmasından asılıdır.
Bulud xidmətlərinin işləməsində bir neçə əsas komponent iştirak edir:
- Serverlər: Proqramları icra edir və istifadəçilərin sorğularını emal edir.
- Məlumat saxlama sistemləri: Faylları, verilənlər bazalarını və digər məlumatları saxlayır.
- Şəbəkə infrastrukturu: İstifadəçilərlə bulud resursları arasında əlaqəni təmin edir.
- Virtuallaşdırma və konteynerlər: Fiziki resurslardan daha çevik istifadə etməyə və tətbiqləri ayrı mühitlərdə işlətməyə kömək edir.
- İdarəetmə və təhlükəsizlik sistemləri: İcazələri, resurs istifadəsini, monitorinqi və digər əməliyyatları idarə edir.
Bulud xidməti təminatçısı infrastrukturun müəyyən hissələrinə cavabdeh olur. Bununla belə, istifadəçinin məlumatlarının qorunması, hesabların təhlükəsizliyi və giriş icazələrinin düzgün qurulması çox vaxt həm təminatçının, həm də müştərinin məsuliyyətindən asılıdır.
Bulud texnologiyasının əsas növləri
Bulud texnologiyaları əsasən yerləşdirmə modelinə və təqdim olunan xidmətin səviyyəsinə görə təsnif edilir. Bu bölgülər şirkətlərin hansı resursları necə istifadə edəcəyini müəyyənləşdirməyə kömək edir.
İctimai bulud (Public Cloud)
İctimai bulud xidmətləri bulud təminatçısının idarə etdiyi infrastruktur üzərindən bir çox müştəriyə təqdim olunur. Müştərilər eyni fiziki infrastrukturu paylaşa bilsələr də, onların resursları məntiqi olaraq ayrılır və giriş icazələri ayrıca idarə edilir.
Bu modeldə şirkət öz serverlərini almaq və məlumat mərkəzi qurmaq məcburiyyətində qalmır. İstifadə etdiyi hesablama gücü, yaddaş və digər xidmətlər üçün seçilmiş tarifə uyğun ödəniş edir.
İctimai buludun geniş yayılmış nümunələri Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure və Google Cloud platformalarıdır.
Kimlər üçün uyğundur? Veb-saytlar, startaplar, onlayn mağazalar, proqram təminatı hazırlayan şirkətlər və dəyişən resurs tələbatı olan bizneslər üçün.
Özəl bulud (Private Cloud)
Özəl bulud müəyyən bir təşkilatın istifadəsi üçün ayrılmış bulud mühitidir. O, şirkətin öz məlumat mərkəzində və ya xidmət təminatçısının infrastrukturunda yerləşə bilər.
Bu model təşkilata resurslar, təhlükəsizlik siyasətləri və idarəetmə üzərində daha geniş nəzarət imkanı verə bilər. Bununla yanaşı, infrastrukturun qurulması, monitorinqi və texniki xidməti daha çox xərc və mütəxəssis resursu tələb edə bilər.
Kimlər üçün uyğundur? Xüsusi təhlükəsizlik, idarəetmə və uyğunluq tələbləri olan maliyyə qurumları, böyük şirkətlər və bəzi dövlət təşkilatları üçün.
Hibrid bulud (Hybrid Cloud)
Hibrid bulud özəl və ictimai bulud mühitlərinin birlikdə istifadəsidir. Şirkət həssas məlumatlarını özəl mühitdə saxlaya, digər tətbiqlərini isə ictimai buludda işlədə bilər.
Məsələn, müəssisə daxili verilənlər bazasını öz nəzarətində saxlayaraq veb-saytını ictimai buludda yerləşdirə bilər. Belə yanaşma çeviklik və nəzarət arasında balans yaratmağa kömək edir.
Lakin hibrid mühitlərin idarə olunması daha mürəkkəb ola bilər. Şəbəkə əlaqələri, giriş icazələri, məlumatların ötürülməsi və monitorinq sistemləri uyğun şəkildə qurulmalıdır.
İcma buludu (Community Cloud)
İcma buludu oxşar təhlükəsizlik, idarəetmə və ya uyğunluq tələbləri olan bir neçə təşkilatın ortaq istifadə etdiyi bulud mühitidir. Belə infrastruktur həmin təşkilatların ehtiyaclarına uyğun qurula və idarə edilə bilər.
Məsələn, eyni sahədə fəaliyyət göstərən bir neçə qurum müəyyən məlumat və tətbiqlər üçün ortaq bulud mühitindən istifadə edə bilər. Bu model bütün təşkilatlara uyğun deyil, lakin ortaq tələblər olduqda faydalı ola bilər.
Bulud xidmətlərinin əsas modelləri
Bulud xidmətləri istifadəçinin nə qədər texniki idarəetmə həyata keçirməli olduğunu müəyyən edən xidmət modellərinə də bölünür.
IaaS: İnfrastruktur xidmət kimi
IaaS (Infrastructure as a Service) virtual serverlər, yaddaş, şəbəkə və digər hesablama resurslarını xidmət kimi təqdim edir. İstifadəçi əməliyyat sistemini, proqramları və bir çox təhlükəsizlik parametrini özü idarə edə bilər.
Məsələn, şirkət buludda virtual server yarada, həmin serverə Linux quraşdıra və öz veb-saytını yerləşdirə bilər.
Bu model infrastruktura geniş nəzarət istəyən, lakin fiziki server almaq istəməyən şirkətlər üçün əlverişlidir.
PaaS: Platforma xidmət kimi
PaaS (Platform as a Service) proqramların hazırlanması, sınaqdan keçirilməsi və işə salınması üçün hazır platforma təqdim edir. Təminatçı infrastrukturun və platformanın əhəmiyyətli hissəsini idarə edir, proqramçı isə əsasən tətbiqin koduna və funksionallığına diqqət yetirir.
Məsələn, proqramçı serverlərin əməliyyat sistemini və texniki xidmətini ayrıca idarə etmədən veb-tətbiq hazırlayıb yerləşdirə bilər.
Bu yanaşma proqram təminatının hazırlanmasını sürətləndirə və infrastruktur idarəçiliyinə sərf olunan vaxtı azalda bilər.
SaaS: Proqram təminatı xidmət kimi
SaaS (Software as a Service) internet vasitəsilə istifadəyə hazır proqram təminatı təqdim edir. İstifadəçi adətən proqramı öz serverində quraşdırmadan brauzer və ya mobil tətbiq vasitəsilə xidmətə daxil olur.
Gmail, Google Workspace, Microsoft 365 və Salesforce bu modelə aid tanınmış nümunələrdir.
SaaS istifadəçiləri proqramın infrastrukturunu və əsas texniki yeniləmələrini idarə etmirlər. Bunun əvəzinə hesablarını, istifadəçi icazələrini və xidmətin təqdim etdiyi parametrləri idarə edirlər.
Bulud texnologiyasının üstünlükləri
Bulud texnologiyasının populyarlığı onun resurslardan daha çevik istifadə etməyə, ilkin xərcləri idarə etməyə və müxtəlif məkanlardan işləməyə imkan verməsi ilə bağlıdır.
İlkin xərclərin azaldılması
Ənənəvi İT infrastrukturu qurmaq üçün serverlər, yaddaş sistemləri, şəbəkə avadanlıqları, enerji və soyutma infrastrukturu almaq lazım gələ bilər. Bulud xidmətləri bu ilkin investisiyanın bir hissəsini azaltmağa imkan verir.
Şirkət bütün avadanlıqları əvvəlcədən almaq əvəzinə, ehtiyac duyduğu resursları xidmət kimi əldə edə bilər. Bununla belə, uzunmüddətli xərclər istifadə həcmi, tariflər və texniki tələblərdən asılıdır.
Resursların çevik artırılması
Bulud xidmətləri hesablama gücünü, yaddaşı və digər resursları ehtiyaca uyğun dəyişməyə imkan verir.
Məsələn, reklam kampaniyası zamanı onlayn mağazaya daha çox ziyarətçi daxil olarsa, əlavə resurslar ayrılaraq xidmətin işləməsi dəstəklənə bilər. Tələbat azaldıqda isə artıq resursları azaltmaq mümkündür.
Bu imkan xüsusilə mövsümi tələbatı olan bizneslər və sürətlə böyüyən layihələr üçün əhəmiyyətlidir.
Məlumatlara müxtəlif cihazlardan çıxış
Buludda saxlanılan fayllara internet bağlantısı və uyğun giriş icazəsi olduqda müxtəlif cihazlardan daxil olmaq mümkündür. Bu, evdən işləyən əməkdaşlar, səfərdə olan işçilər və birgə layihələr üzərində çalışan komandalar üçün rahatlıq yaradır.
Məlumatların müxtəlif cihazlarda sinxronlaşdırılması da iş prosesini asanlaşdıra bilər.
Ehtiyat nüsxələmə və bərpa imkanları
Bulud xidmətləri məlumatların ehtiyat nüsxələrinin saxlanmasını və nasazlıq zamanı bərpa prosesini təşkil etməyə kömək edə bilər. Bu, avadanlıq sıradan çıxdıqda və ya məlumatlar təsadüfən silindikdə faydalıdır.
Lakin bütün bulud xidmətləri məlumatları avtomatik və tam şəkildə ehtiyat nüsxələmir. Şirkətlər ehtiyat nüsxələmə siyasətini, bərpa müddətini və məlumatların saxlanma qaydalarını əvvəlcədən müəyyən etməlidirlər.
Birgə iş imkanları
Bulud əsaslı proqramlar bir neçə istifadəçinin eyni sənədlər və layihələr üzərində işləməsinə imkan verir. Dəyişikliklər sinxronlaşdırıla, istifadəçilərə fərqli giriş icazələri verilə və komanda işi asanlaşdırıla bilər.
Bu yanaşma sənədlərin müxtəlif versiyalarını əl ilə göndərmək ehtiyacını azalda bilər.
Texniki xidmətin sadələşdirilməsi
Bulud modelində fiziki avadanlığın alınması, yerləşdirilməsi və bəzi texniki xidmət işləri xidmət təminatçısının öhdəliyinə daxil olur. SaaS və PaaS modellərində təminatçı proqram təminatı və platformanın daha böyük hissəsini də idarə edir.
Nəticədə şirkətin İT komandası infrastrukturun gündəlik idarə edilməsindən çox biznes tətbiqlərinə və istifadəçi ehtiyaclarına diqqət ayıra bilər.
Bulud texnologiyasının çatışmazlıqları
Bulud texnologiyası bir çox üstünlük təqdim etsə də, hər bir şirkət üçün avtomatik olaraq ən yaxşı seçim deyil. Qərar verərkən mümkün məhdudiyyətləri də nəzərə almaq lazımdır.
İnternetdən asılılıq: Bir çox bulud xidmətinə daxil olmaq üçün sabit internet bağlantısı tələb olunur. Bağlantı zəiflədikdə və ya kəsildikdə xidmətlərə çıxış məhdudlaşa bilər.
Davamlı xərclər: İstifadəyə görə ödəniş modeli ilkin xərcləri azaltsa da, resursların nəzarətsiz istifadəsi yüksək aylıq hesablarla nəticələnə bilər. Monitorinq, limitlər və xərclərin optimallaşdırılması vacibdir.
Təhlükəsizlik və məxfilik: Yanlış konfiqurasiya, zəif parollar, icazələrin səhv təyin edilməsi və hesabların ələ keçirilməsi məlumatları risk altına sala bilər. Təhlükəsizlik tədbirləri həm təminatçı, həm də müştəri tərəfindən düzgün həyata keçirilməlidir.
Təminatçıdan asılılıq: Bir platformadan digərinə keçid məlumatların daşınması, tətbiqlərin yenidən qurulması və əlavə xərclər tələb edə bilər. Bu vəziyyət vendor lock-in adlanır.
Xidmətin əlçatmazlığı: Bulud təminatçısında nasazlıq yarandıqda tətbiqlər və məlumatlar müvəqqəti olaraq əlçatmaz ola bilər. Kritik sistemlər üçün bərpa planı və uyğun ehtiyat mexanizmləri vacibdir.
Bulud texnologiyası ilə ənənəvi server arasındakı fərq
Ənənəvi server şirkətin özündə yerləşdirilən və idarə olunan fiziki server ola bilər. Bulud texnologiyasında isə hesablama resursları internet və ya xüsusi şəbəkə vasitəsilə xidmət kimi təqdim olunur.
Əsas fərqlər aşağıdakılardır:
| Meyar | Ənənəvi server infrastrukturu | Bulud texnologiyası |
|---|---|---|
| İlkin investisiya | Avadanlıq və infrastruktur xərcləri ola bilər | Başlanğıc xərclər daha aşağı ola bilər |
| Resursların artırılması | Yeni avadanlıq almaq tələb oluna bilər | Resursları daha çevik artırmaq mümkündür |
| Texniki idarəetmə | Şirkət bir çox işi özü görür | Məsuliyyət modeldən və xidmətdən asılıdır |
| Ödəniş | Avadanlıq və texniki xidmət xərcləri | Çox vaxt istifadəyə və tarifə əsaslanır |
| Nəzarət | Fiziki infrastruktur üzərində daha geniş nəzarət | Nəzarət seçilmiş xidmət modelindən asılıdır |
Bu iki yanaşma bir-birini tamamilə istisna etmir. Bəzi şirkətlər müəyyən sistemlərini öz serverlərində saxlayır, digər tətbiqlər üçün isə bulud xidmətlərindən istifadə edirlər.
Bulud texnologiyası kimlər üçün uyğundur?
Bulud texnologiyası həm fərdi istifadəçilər, həm də müxtəlif ölçülü müəssisələr üçün faydalı ola bilər.
Fərdi istifadəçilər fotoşəkilləri, sənədləri və digər faylları saxlamaq, e-poçtdan istifadə etmək və cihazlar arasında məlumatları sinxronlaşdırmaq üçün bulud xidmətlərindən yararlanırlar.
Kiçik bizneslər veb-saytlarını yerləşdirmək, iş sənədlərini paylaşmaq, elektron poçt sistemlərini idarə etmək və proqramlardan istifadə etmək üçün bulud həllərini seçə bilərlər. Bu, böyük ilkin investisiyalar olmadan müasir İT xidmətlərindən yararlanmağa kömək edir.
Böyük şirkətlər isə geniş server infrastrukturu, verilənlər bazaları, analitika sistemləri və ehtiyat nüsxələmə həlləri üçün buluddan istifadə edə bilərlər. Xüsusi təhlükəsizlik və uyğunluq tələbləri olduqda ictimai, özəl və hibrid bulud modelləri müqayisə edilməlidir.
Uyğun həllin seçilməsi şirkətin büdcəsindən, məlumatların həssaslığından, texniki imkanlarından və tətbiqlərin iş tələblərindən asılıdır.
Bulud texnologiyasından istifadə edərkən təhlükəsizlik necə təmin olunur?
Bulud mühitində məlumatların qorunması düzgün texniki konfiqurasiyadan və təhlükəsizlik qaydalarından asılıdır. Xidmət təminatçısının təhlükəsizlik imkanları vacib olsa da, istifadəçinin öz hesablarını və məlumatlarını qoruması da zəruridir.
Əsas təhlükəsizlik tədbirləri bunlardır:
- Güclü və unikal parollardan istifadə etmək, mümkün olduqda çoxfaktorlu autentifikasiyanı aktivləşdirmək.
- Fayllara və sistemlərə yalnız ehtiyacı olan istifadəçilərə giriş icazəsi vermək.
- Məlumatların ehtiyat nüsxələrini yaratmaq və bərpa prosesini sınaqdan keçirmək.
- Məlumatların ötürülməsi və saxlanması zamanı şifrələmə imkanlarından istifadə etmək.
- Hesab fəaliyyətini və sistem qeydlərini izləmək, şübhəli girişlərə vaxtında reaksiya vermək.
- Bulud xidmətinin təhlükəsizlik parametrlərini və məsuliyyət bölgüsünü mütəmadi yoxlamaq.
Bu tədbirlər məlumat itkisi, icazəsiz giriş və xidmətin dayanması risklərini azaltmağa kömək edir. Xüsusilə biznes sistemlərində təhlükəsizlik yalnız texnologiya seçimi ilə deyil, düzgün idarəetmə və davamlı nəzarətlə təmin olunur.
Tez-tez verilən suallar
Bulud texnologiyası nədir və nə üçün istifadə olunur?
Bulud texnologiyası serverlərə, məlumat saxlama sistemlərinə və proqramlara internet vasitəsilə çıxış əldə etməyə imkan verir. O, faylların saxlanması, veb-saytların yerləşdirilməsi, biznes proqramlarının işlədilməsi və məlumatların ehtiyat nüsxələnməsi üçün istifadə olunur.
Bulud texnologiyasının əsas növləri hansılardır?
Yerləşdirmə modellərinə ictimai bulud, özəl bulud, hibrid bulud və icma buludu daxildir. Xidmət modelləri isə əsasən IaaS, PaaS və SaaS kimi təsnif edilir.
Bulud texnologiyasının əsas üstünlükləri nələrdir?
Bulud texnologiyası ilkin investisiyanı azaltmağa, resursları çevik idarə etməyə, müxtəlif cihazlardan məlumatlara çıxış əldə etməyə və birgə işi asanlaşdırmağa kömək edir. Ehtiyat nüsxələmə və bərpa imkanları da düzgün qurulduqda mühüm üstünlük yaradır.
Buludda saxlanılan məlumatlar təhlükəsizdirmi?
Buludda məlumatların təhlükəsizliyi istifadə olunan xidmətin imkanlarından, konfiqurasiyadan və istifadəçinin təhlükəsizlik tədbirlərindən asılıdır. Güclü autentifikasiya, düzgün giriş icazələri, şifrələmə və ehtiyat nüsxələmə riskləri azaltmağa kömək edir.
Bulud texnologiyası ilə server arasında fərq nədir?
Server proqramları işlədən və məlumatları emal edən fiziki və ya virtual sistemdir. Bulud texnologiyası isə serverlər, yaddaş və proqramlar kimi resursların xidmət formasında təqdim edilməsini təmin edən yanaşmadır. Bulud xidmətlərinin özləri də real server infrastrukturu üzərində işləyir.
IaaS, PaaS və SaaS nə ilə fərqlənir?
IaaS virtual server və yaddaş kimi infrastruktur resursları təqdim edir. PaaS proqramların hazırlanması və işlədilməsi üçün platforma verir. SaaS isə istifadəçinin internet üzərindən birbaşa istifadə edə biləcəyi hazır proqram təminatıdır.
















